Bazylika Nawiedzenia
Najświętszej Marii Panny

Sanktuarium Dolnośląskiej Strażniczki Wiary

Zespół poklasztorny cystersów
obecnie Klasztor Redymptorystów (CSsR)

 

Dolnośląska
Strażniczka Wiary

koronowana
3 czerwca 1966 roku

data nadania tytułu
bazyliki mniejszej
 
18 listopada 2008 roku  

Diecezja Świdnicka

Obraz MB

Bardo Śląskie to miasto nad Nysą Kłodzką, w Górach Bardzkich, opodal Kłodzka, założone najprawdopodobniej przez Bolesława Chrobrego w 1006 roku. Położone na wysokości 250–280 m n.p.m. Przez Bardo prowadzi międzynarodowa droga krajowa nr 8 od przejścia granicznego z Republiką Czeską w Kudowie-Słonem. Ponad miasteczkiem, po prawej stronie Nysy Kłodzkiej wznosi się.
Góra Bardzka, zwana również Kalwarią. Według przekazów w początkach XV wieku objawiła się tu Matka Boża płacząca nad niedolą, jaka czekała ludzi podczas nadciągającej wojny. Na miejscu objawień w latach 1617–1619 wzniesiono kaplicę z kamienia łupanego. Murowane stacje Drogi Krzyżowej zbudowano w latach 1833–1839. Pomiędzy stacjami Drogi Krzyżowej znajduje się siedem murowanych kapliczek. Pochodzą one z początku XVIII wieku. W połowie drogi do Górskiej Kaplicy znajduje się „Studzienka Maryi”, z której wytryskuje źródło wody, znane już od przeszło 300 lat. Tradycja przypisuje mu właściwości lecznicze, szczególnie przy chorobie oczu i bólu głowy.
O polskości tego terenu świadczy fakt, że kasztelanami bardzkimi byli wyłącznie rycerze polscy, a okoliczne miejscowości w większości już istniały i były zamieszkane przez ludność słowiańską. Na terenie grodu istniała już wówczas kaplica, wymieniona po raz pierwszy w 1189 roku jako należąca do joannitów. W 1210 roku przejęli ją augustianie z Kamieńca Ząbkowickiego, którzy otrzymali od księcia śląskiego Henryka Brodatego i okolicznego rycerstwa rozległe nadania terenów w Górach Bardzkich i Złotych. Wówczas też utworzono w Bardzie pierwszą parafię. W 1249 roku dobra kamienieckie wraz z kościołem w Bardzie przejęli cystersi przybyli z Lubiąża. Około 1290 roku Bardo straciło ostatecznie swoje znaczenie strategiczne i przestało być kasztelanią. Teren grodu w 1299 roku kupili cystersi i od tego momentu do 1810 roku byli właścicielami miejscowości. Około 1315 roku w miejscu dawnej kaplicy zamkowej wybudowali pierwszy kościół.
Bardo rozwijało się dzięki przyjeżdżającym tutaj pątnikom. O tym, że tak było w istocie świadczy budowa drugiego kościoła zwanego „niemieckim”. Istnienie dwóch kościołów stojących obok siebie, gdzie odprawiano msze w dwóch językach jest swoistym ewenementem. Oba kościoły zostały doszczętnie zniszczone w 1425 roku podczas najazdu husytów na Śląsk. Największym nieszczęściem jakie dotknęło Bardo był pożar 11 lutego 1525 roku. Z inicjatywy opata kamienieckiego Augustyna Neudecka wybudowano na miejscu dwóch świątyń w latach 1686–1704 zupełnie nową świątynię. Jest to wspaniała, barokowa, dwuwieżowa bazylika pod wezwaniem Nawiedzenia NMP. Wnętrze prezentuje bardzo bogaty wystrój barokowy. Na ołtarzu znajduje się rzeźbiona w bukowym drewnie figurka Matki Boskiej Bardzkiej. Jest to najstarsza drewniana rzeźba romańska zachowana na Dolnym Śląsku. Mierzy 43,3 cm, jej wnętrze wydłutowano, umieszczając w górnej części siedem rzędów liter, których znaczenia dotąd nie odszyfrowano. Zakomponowana frontalnie i symetrycznie rzeźba tworzy zwarty układ zbliżony do trójkąta. Siedząca na tronie Matka Boża przybrana jest w suknię i płaszcz, na głowie ma koronę o trójlistnych zębach. Dzieciątko siedzi na kolanach Matki również frontalnie z nieznacznym odchyleniem. Figura Matki Bożej Bardzkiej reprezentuje niezwykle rozpowszechniony w XI i XII wieku typ „Madonny Tronującej”. Historycy nie są zgodni co do tego, czyim jest dziełem i kiedy powstała. Prawdopodobnie figura Matki Bożej pojawiła się w Bardzie około 1110 roku i umieszczona była w kaplicy zamkowej.
Obecny ołtarz w kościele Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, pochodzący z 1715 roku, jest dziełem Mikołaja Richtera. W ołtarzu głównym umieszczony jest obraz przedstawiający nawiedzenie św. Elżbiety przez Matkę Boską autorstwa słynnego śląskiego malarza – Michała Willmanna. Prezbiterium zdobi 8 gobelinów z lat 1978–1980, na których widnieją orły polskie z różnych okresów naszej historii. Kościół ma 9 bocznych ołtarzy, wykonanych w wiekach XVII do XIX. Pochodząca z 1698 roku ambona to jeden z najstarszych elementów bardzkiego kościoła. Nazwisko twórcy jest nieznane, choć niektórzy wysuwają hipotezę, że wykonał ją snycerz będący na usługach ówczesnego biskupa Franciszka Ludwika, prawdopodobnie fundatora kazalnicy. Ustawienie ambony jest zgodne z wymogami baroku, kaznodzieja ma przed sobą ludzi zgromadzonych w szerokiej nawie głównej. Posiada kształt czworoboczny i jest podwieszona. Podtrzymuje ją para aniołów z kartuszem herbowym. Na korpusie umieszczono postać Chrystusa pośród Ewangelistów, zaś na baldachimie czterech Ojców Kościoła rzymskiego, grupę aniołków i stojącą w obłokach postać Boga Ojca. Całość niezwykle bogato zdobiona jest ornamentem akantowym. Wykonane w 1759 roku przez F. Eberharda organy bardzkie to jeden z najokazalszych instrumentów schyłkowego baroku zachowany na Dolnym Śląsku. Ze względu na strukturę wewnętrzną, wielkość oraz unikatowy wystrój zewnętrzny organy są instrumentem wyjątkowo cennym, zarówno w skali krajowej, jak i europejskiej. Rokokową, piękną dekorację wykonał znakomity snycerz H. Hartman. W bogatym prospekcie wyróżnia się grupa przedstawiająca Wniebowzięcie NMP. W kręgu chmur i promieni widać postacie Boga Ojca oraz Chrystusa. Nad nimi unosi się Duch Święty w postaci gołębicy. Obecnie organy posiadają 990 piszczałek drewnianych oraz 1998 metalowych. Chrzcielnica, pochodząca z 1825 roku, ma wysokość 2,5 m. Jej podstawa i czasza zostały wykonane z marmuru, a przykrywa z drewna. Na przykrywie umieszczono scenę chrztu Chrystusa. Całość kompozycji wieńczy postać Boga Ojca w obłokach.
Do Sanktuarium Matki Bożej Strażniczki Wiary w Bardzie Śląskim pielgrzymowano już w XIII wieku. Jak podają miejscowe źródła, na początku XVIII wieku przybywało do Barda rocznie około 200 tys. pielgrzymów. Obok kościoła stoi klasztor z lat 1712–1716. Korytarz parteru przylegający do zakrystii jest zamknięty kratą i stanowi tzw. Kaplicę Wotywną. Zgromadzono w niej ponad 50 obrazów wotywnych, pochodzących z XVII–XIX wieku. Górne korytarze na pierwszym piętrze mieszczą Muzeum Sztuki Sakralnej. Powstało ono w 1967 roku. Bogate zbiory malarstwa, rzeźby i rzemiosła artystycznego liczą w sumie ponad 1000 eksponatów.